Z Wikipedii

Teistyczny ewolucjonizm (kreacjonizm ewolucyjny) - postawa filozoficzna zakładająca, że naukowy opis obserwowalnego świata, w szczególności opis ewolucji biologicznej będącej elementem ewolucji Wszechświata, jest zgodny z prawdami religijnymi dotyczącymi relacji Bóg-stworzenie.

[edytuj] Geneza

Pogląd ten reakcją na pewne nurty krytyce teorii ewolucji odwołujące się do argumentów religijnych, których podstawą jest uznanie, że zawarty w świętych księgach opis stworzenia świata jest sprzeczny z odkryciami nauki, zwłaszcza kosmologii i biologii ewolucyjnej. W Europie i Ameryce nurty te, znane jako kreacjonizm religijny, odwołują się głównie do którejś z religii abrahamicznych. Dopuszczają one jedynie dosłowne interpretacje Biblii, czyli reprezentują fundamentalizm biblijny i powstały na przełomie XIX i XX w. w opozycji do tendencji do metaforycznego odczytywania niektórych opowieści zawartych w Biblii (które to tendencje są obecne już u podstaw judaizmu, np. u faryzeuszy i chrześcijaństwa, np. u św. Augustyna^[1]) oraz upowszechniającej się darwinowskiej teorii ewolucji. Po kolejnych potwierdzeniach teorii ewolucji i jej modyfikacjach wynikających z rozwoju biologii (do postaci syntetycznej teorii ewolucji, neodarwinizmu), pierwotny kreacjonizm religijny ustąpił tzw. kreacjonizmowi naukowemu. Obecnie jego echa można znaleźć w wypowiedziach Macieja Giertycha, a także w publikacjach denominacji nieuznających metaforycznej interpretacji przekazu biblijnego, np. Świadków Jehowy.

Z drugiej strony, jest reakcją na pogląd głoszący, że przyjęcie wyjaśnień naukowych wymusza całkowite odrzucenie koncepcji religijnych, reprezentowany przez niektórych naukowców (np. Richarda Dawkinsa) oraz ideologów (np. Włodzimierza Lenina).

[edytuj] Rodzaje teistycznego ewolucjonizmu

Zasadniczo ewolucjonizm teistyczny ma dwa nurty:

• deistyczny, który zakłada, że Bóg stworzywszy świat nadał mu pewne prawa, których konsekwencją jest m.in. ewolucja biologiczna, jednak od tego momentu nie ingeruje w jego losy
• teistyczny, który zakłada ciągłą ingerencję Boga w stworzenie, nieodróżnialną jednak przy użyciu metodologii nauk przyrodniczych od zjawisk naturalnych. Pogląd ten związany jest z koncepcją teologiczną uważającą, że akt stwarzania nie był jednostkowym wydarzeniem, lecz rozłożony jest na cały czas trwania Wszechświata.

[edytuj] Stanowisko wobec nauki

Ewolucjonizm teistyczny nie neguje przydatności metodologii naukowej do opisu Wszechświata. Uznaje jedynie, że opis ten jest prawdziwy w zakresie poznawalnym przy pomocy metod naukowych, ale nie wyczerpuje całości obrazu, a metafizyka pozwala na próby interpretacji wykraczające poza zjawiska fizyczne. W związku z tym tego typu postawę prezentuje pewna grupa naukowców, m.in. Theodosius Dobzhansky, jeden z twórców syntetycznej teorii ewolucji, określający się jako prawosławny^[2]. Z tej przyczyny w naukowej debacie ewolucjonizm-kreacjonizm zwolennicy kreacjonizmu ewolucyjnego zajmują miejsce po stronie ewolucjonizmu, uważając, przeciwnie niż klasyczni kreacjoniści, że kreacjonizm jest wyłącznie postawą filozoficzno-religijną, a nie naukową.

[edytuj] Stanowisko Kościoła

Ewolucjonizm teistyczny nie jest oficjalną doktryną Kościoła. Niemniej w wielu Kościołach jest akceptowany. Kościół katolicki początkowo nie zajmował stanowiska w kwestii darwinowskiej teorii ewolucji, gdyż kwestia ta nie jest uznawana za istotną dla kwestii zbawienia. Niektórzy przedstawiciele dosłownie interpretując stworzenie świata według Biblii reprezentowali mimo to postawę negatywną. W połowie XX w. papież Pius XII, potępiając pewne filozoficzne konsekwencje ewolucjonizmu, przyznał, że teoria ewolucji biologicznej może mieć zastosowanie do człowieka, z wyłączeniem jego duszy.^[3]. Jan Paweł II poszedł dalej, twierdząc, że postępy nauki wskazują na to, że to ewolucjonizm jest czymś więcej niż hipotezą. Obecnie kreacjonizm ewolucyjny jest elementem filozofii przyrody prezentowanej na katolickich uczelniach.

Wśród przedstawicieli Kościołów chrześcijańskich propagujących ten pogląd znajdują się m.in:

• Robert James Berry (anglikanizm), genetyk populacyjny, m.in. profesor University College London^[4]
• Michał Heller (katolicyzm), kosmolog, teolog, m.in. profesor Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego oraz Papieskiej Akademii Teologicznej, członek PAN
• Józef Życiński (katolicyzm), filozof, teolog, arcybiskup, członek Komitetu Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej PAN

Przypisy