Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy osoby. Zobacz też: Tłumacz, miasto na Ukrainie.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Tłumaczenie (przekład).

Tłumacz – osoba, która dzięki znajomości co najmniej dwóch języków dokonuje przekładu wypowiedzi lub tekstu pisanego z języka źródłowego na język docelowy. Tłumaczenie wymaga nie tylko rozumienia tekstu, ale również sprawnego wyrażania jego treści w języku, na który ma być tłumaczony. Oprócz wysokich kompetencji językowych, dobry tłumacz powinien cechować się umiejętnością szybkiego uczenia się i wszechstronną wiedzą, a przynajmniej dobrej orientacji w swojej specjalizacji. Tłumacz musi także być osobą wzbudzającą zaufanie obu stron, którym umożliwia komunikację.

[edytuj] Historia zawodu

Tak jak mowa poprzedziła pismo w rozwoju cywilizacji, tak tłumaczenie ustne jest z pewnością zjawiskiem o wiele starszym niż tłumaczenie pisemne i towarzyszyło człowiekowi od samego początku.

Tłumacze od zawsze byli osobami kluczowymi w komunikacji międzyludzkiej, międzynarodowej i międzykulturowej. Choć często niedoceniani i traktowani jako wykonujący pracę służebną wobec władców lub specjalistów w danej dziedzinie, tłumacze okazali się niezbędni w dziedzinach takich jak handel międzynarodowy, postęp technologiczny, stosunki międzynarodowe, dyplomacja, wywiad i wojskowość, wymiana kulturowa, literatura, religia czy prawo międzynarodowe.

Również dziś, w dobie globalizacji nie słabnie popyt na pracę tłumaczy, a największa liczba tłumaczy znajduje stałe zatrudnienie w organizacjach międzynarodowych takich jak ONZ, NATO czy różne agencje Unii Europejskiej. W praktyce jednak żadna instytucja, organizacja czy firma działająca na forum międzynarodowym nie może obejść się na dłuższą metę bez profesjonalnych usług tłumaczeniowych zapewnianych przez wewnętrzne komórki ds. tłumaczeń lub też zlecanych na zasadzie outsourcingu do zewnętrznych usługodawców. Tłumaczenie staje się obecnie jednym z elementów nowoczesnego rynku lokalizacyjnego, a więc dostosowania międzynarodowych produktów, usług czy publikacji do warunków lokalnych. Tym samym tradycyjna rola tłumacza jako lingwisty często ulega rozszerzeniu i zaczyna on być postrzegany jako wszechstronny specjalista w dziedzinie skutecznej komunikacji.

Za patrona tłumaczy uznaje się św. Hieronima, jednego z najbardziej znanych tłumaczy w historii. Dokonał on monumentalnej pracy przełożenia na łacinę całości Biblii. Przekład ten nosi nazwę Wulgata. Wspomnienie Św. Hieronima w kościele katolickim przypada 30 września. W tym samym dniu obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Tłumacza.

[edytuj] Kształcenie tłumaczy

Wykonywanie zawodu tłumacza nie wymaga teoretycznie formalnego wykształcenia i jest regulowane prawem wolnego rynku (wyjątkiem jest tu sytuacja tłumaczy przysięgłych, którzy w Polsce muszą uzyskać formalne kwalifikacje). Najczęściej tłumaczeniem zajmują się absolwenci różnego rodzaju studiów językowych (filologia, lingwistyka stosowana). Polskie słowo "tłumacz" obejmuje zarówno tłumaczy pisemnych jak i ustnych. Choć wiele osób zajmuje się oboma rodzajami tłumaczeń, w praktyce są to dwa różne zawody, tak więc sam proces kształcenia przebiega w obu wypadkach nieco inaczej.

[edytuj] Kompetencje językowe i tłumaczeniowe

Jest sprawą oczywistą, że niezbędnym warunkiem wykonywania zawodu tłumacza jest bardzo dobra znajomość języków, w których ma on zamiar pracować. Znakomita znajomość języków, a nawet dwujęzyczność, nie jest jednak tożsama ze specyficzną umiejętnością tłumaczenia, która wymaga długotrwałego ćwiczenia oraz pewnych naturalnych predyspozycji. I tak na przykład tłumaczenie ustne wymaga dużej odporności na stres, szybkiego kojarzenia faktów, podzielności uwagi, a w tłumaczeniu pisemnym niezmiernie ważna jest dbałość o szczegóły, spostrzegawczość i samokrytycyzm. Ważne jest też zrozumienie na czym dokładnie polega proces przekładu i jaka jest w nim rola tłumacza, dlatego oprócz umiejętności praktycznych w programie studiów pojawia się często teoretyczna refleksja nad tłumaczeniem, tzw. translatoryka.

[edytuj] Kompetencje techniczne

Kształcenie tłumaczy pisemnych odbywa się poprzez pracę nad wzorcowymi tekstami z różnych dziedzin. W toku ćwiczeń praktycznych tłumacze zyskują cenne doświadczenie, poznają zasady poprawnej redakcji i korekty tekstu, uczą się krytycznie posługiwać się specjalistycznymi słownikami, a także tworzyć glosariusze zawierające odpowiednią terminologię. Szkolą się również w obsłudze powszechnie używanych programów komputerowych (takich jak procesor tekstu, systemy typu desktop publishing itp.), a także uczą się korzystania z oprogramowania do tłumaczenia wspomaganego komputerowo (CAT). Niezmiernie ważną umiejętnością tłumacza jest też zdolność efektywnego poszukiwania i weryfikowania informacji występujących w tłumaczonym tekście, co powoduje, że jednym z głównych narzędzi tłumacza jest dziś Internet.

W szkoleniu tłumaczy ustnych duży nacisk kładzie się na umiejętność uważnego słuchania w trudnych warunkach, ćwiczenie pamięci, a także techniki robienia notatek służących do tłumaczenia konsekutywnego, w którym tłumacz notuje przemówienie specjalnym systemem zapisu, a następnie za pomocą notatek odtwarza w języku docelowym słowa mówcy. Co więcej, tłumacze ustni ćwiczą podzielność uwagi – umiejętność konieczną do tłumaczenia symultanicznego, które jest rodzajem tłumaczenia ustnego wykonywanego na żywo, charakteryzującego się tym, że osoba, której wypowiedź jest tłumaczona nie przerywa wypowiedzi, aby umożliwić tłumaczowi zabranie głosu, często musi on więc słuchać i mówić równocześnie. Proces tłumaczenia najczęściej odbywa się w kabinie, tłumacz musi więc także nauczyć się prawidłowej obsługi sprzętu nagłaśniającego i specyficznej higieny pracy (częste przerwy, płynna zmiana tłumacza itp.).

[edytuj] Szeroka wiedza ogólna i doświadczenie

Oprócz umiejętności językowych i technicznych (różnych w zależności od typu tłumaczenia), tłumacze powinni legitymować się możliwie szeroką wiedzą merytoryczną z zakresu swojej specjalizacji. Dlatego też w zawodzie tłumacza niezmiernie ważną rolę odgrywa doświadczenie i ciągłe samokształcenie, gdyż żadna z kompetencji tłumacza nie jest statyczna i musi być stale doskonalona.

[edytuj] Szkoły kształcące tłumaczy w Polsce

W ostatnich latach w Polsce dynamicznie rozwijają się specjalistyczne szkoły dla tłumaczy oraz podyplomowe kursy tłumaczenia dla absolwentów innych wydziałów. W kształceniu tłumaczy specjalizują się, m.in.:

• Wydział Lingwistyki Stosowanej i Filologii Wschodniosłowiańskich Uniwersytetu Warszawskiego
• Wyższa Szkoła Lingwistyczna w Częstochowie
• Instytut Anglistyki Uniwersytetu Gdańskiego[1]
• Centrum Szkoleń Tłumaczeniowych
• Europejska Szkoła Tłumaczy, Akademia Polonijna w Częstochowie
• Katedra UNESCO do Badań nad Przekładem i Komunikacją Międzykulturową przy Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
• Ośrodek Badań i Studiów Przekładowych Uniwersytetu Łódzkiego, Podyplomowe Studium Translatoryki
• Podyplomowe Studia dla Tłumaczy, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
• Podyplomowe Studium Przekładu Uniwersytetu Wrocławskiego
• Studia Specjalne Języka i Kultury Arabskiej, Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu
• Studium Tłumaczy English Unlimited
• Szkoła Tłumaczy i Języków Obcych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

[edytuj] Tłumacz w "Encyklopedii Staropolskiej"

Oto, jak instytucję tłumacza opisał w "Encyklopedii Staropolskiej" Zygmunt Gloger (uwaga, zachowano oryginalną ortografię i składnię):

Tłómacz

W "Dykcjonarzyku teatralnym", wydanym w Poznaniu r. 1808 czytamy pod tym wyrazem: "W Polsce dla bardzo małej liczby dzieł oryginalnych, gdyby tłómacze nie zasilali teatru, w żaden sposób nie mógłby się on utrzymać". "Mamy tłómaczone sztuki w różnych rodzajach, z francuskiego, włoskiego, niemieckiego, angielskiego: a dla teatrów litewskich przełożono kilka dzieł z języka rosyjskiego. Dawniej Zabłocki, Bodue, przekładali z francuskiego. Od r. 1791 utrzymywali teatr przez tłómaczenie z obcych języków AVielmożni imó panowie: Hebdowski, Grliński, Adamczewski, Pękalski. Imć pan Bogusławski od lat 30 swojem tłómaczeniem najliczniej wzbogacił repertoar polski. Przekładanie wierszem wybornych dzieł francuskich winna publiczność najbardziej p. p. Osińskiemu i Krusińskiemu; pierwszego Horacjuszów, Alzyre, Cyda, Cynne potomni z uwielbiebiem poety polskiego odczytywać będą. Wielu porywa się do tłómaczenia sztuk nudnych i zupełnie niestosownych do gustu naszej publiczności, nie znając dobrze ani reguł teatralnych, ani języka. Tacy to tłómacze żądają usilnie, aby ich sztuki były koniecznie wystawione". "Tłómacze, którzy zręcznie umieją w przekładaniu obcego dzieła scenę i rzecz do ojczystych przystosować obyczajów, są bardzo użyteczni i po autorach i tłómaczach poetycznych pierwsze trzymają miejsce. Dzieł takich mamy wiele, np. "Szkoła obmowy", "Frozyna", "Miłość i Odwaga"; a najbardziej owo sławne przekładanie "Syna Marnotrawnego" przez Trembeckiego".

[edytuj] Organizacje i stowarzyszenia tłumaczy

• w Polsce:
  • Polskie Towarzystwo Tłumaczy Przysięgłych i Specjalistycznych PT TEPIS
  • Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich STP
• międzynarodowe i zagraniczne:
  • Międzynarodowa Federacja Tłumaczy – International Federation of Translators FIT
  • Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych – International Association of Conference Interpreters AIIC
  • Federalne Stowarzyszenie Tłumaczy Niemieckich – Bundesverband der Dolmetscher und Übersetzer e.V. BDŪ
  • Stowarzyszenie Tłumaczy Austriackich – Österreichischer Übersetzer- und Dolmetscherverband UNIVERSITAS
• społeczności internetowe:
  • BFT – Branżowe Forum Tłumaczy BFT
  • GoTranslators
  • ProZ ProZ.com
  • Translators Cafe
  • Forum Tłumaczy mLingua

[edytuj] Specjalizacje tłumaczy

Specjalizacji tłumaczy jest tyle ile dziedzin, w których wykorzystywana jest ich praca. Oto kilka przykładów:

• Tłumacz przysięgły
• Tłumacz konferencyjny
• Tłumacz kabinowy
• Tłumacz sądowy
• Tłumacz ekonomiczny
• Tłumacz wojskowy
• Tłumacz literacki

[edytuj] Zobacz też

Zobacz hasło tłumacz w Wikisłowniku

• tłumaczenie (przekład),
• leksykografia,
• dialogista,
• językoznawca,
• tłumacz przysięgły,
• juryslingwista,
• interpretator,
• redaktor,
• translator,
• tłumacz przewodnik,
• terminolog,
• Międzynarodowy Dzień Tłumacza.