Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: rzeka Supraśl.

Współrzędne: 53°13′0″N 23°20′0″E / 53.21667, 23.33333

Supraśl
Herb Supraśla Flaga Supraśla
Województwo	podlaskie
Powiat	białostocki
Gmina  - rodzaj	Supraśl miejsko-wiejska
Burmistrz	Wiktor Grygiencz
Powierzchnia	5,68 km²
Położenie (punkt)	53° 13' N 23° 20' E
Ludność (2006) • liczba • gęstość	4 579 806,2 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	85
Kod pocztowy	16-030
Położenie na mapie Polski Supraśl
TERC10 (TERYT)	3202602094
Miasta partnerskie	Zgierz (Polska)
Urząd miejski3 ul. Piłsudskiego 58 16-030 Supraśl tel. 85 718-31-65; faks 85 713-15-00 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Kaplica Buchholtzów na cmentarzu ewangelickim w Supraślu

Kaplica grobowa rodziny Zachertów

Supraśl to miasto w woj. podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Supraśl. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego. Położone jest nad rzeką Supraślą, na Wysoczyźnie Białostockiej, jest otoczone Puszczą Knyszyńską. Wchodzi w skład aglomeracji białostockiej. Według danych z 31 grudnia 2004, miasto miało 4526 mieszkańców.

Jest siedzibą władz gminy. Gmina Supraśl sąsiaduje z miastem Białystok oraz gminami: Wasilków, Czarna Białostocka, Sokółka, Szudziałowo i Gródek. Przez jej teren przebiega droga krajowa nr 65 Białystok-Bobrowniki (granica państwa) i droga wojewódzka nr 676 prowadząca do Krynek i Kruszynian.

Jest to ciekawy zakątek Podlasia o bogatej tradycji, ciekawej kulturze i osobliwej przyrodzie. Jest najważniejszym ośrodkiem turystycznym w regionie. Urozmaicony krajobraz, który tworzą liczne, pokryte lasami wzgórza i doliny niewielkich rzek. Z południowo-wschodnich krańców Wysoczyzny Białostockiej wypływa malownicza rzeka Supraśl (niegdyś Sprząśla), która swój początek bierze na wysokości 151 m n.p.m., wśród bagien, a bieg kończy w Narwi.

Około 70% powierzchni gminy zajmują lasy Puszczy Knyszyńskiej i w Supraślu znajduje się siedziba Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej. Nieskażone cywilizacją, najcenniejsze i dziewicze jej fragmenty zostały w 1988 roku objęte ochroną w ramach Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej. Park ten nosi imię prof. Witolda Sławińskiego i jest największym obszarem chronionym tego typu w Polsce – zajmuje obszar blisko 75 tysięcy hektarów. Walory ekologiczne miasta, czystość powietrza, brak ośrodków przemysłowych, mikroklimat oraz znajdujące się w pobliżu Supraśla bogate złoża borowin sprzyjają leczeniu wielu schorzeń. W roku 1999 Supraśl uzyskał status uzdrowiska.

[edytuj] Historia

W Supraślu, na terenie dzisiejszego monasteru prawosławnego, prawdopodobnie już przed wieloma wiekami istniał przedchrześcijański ośrodek kultowy, gdzie dawni mieszkańcy gromadzili się, aby czcić siły Ziemi i Kosmosu. Na początku XVI wieku na uroczysku Suchy Grąd powstaje prawosławny monaster. Legenda głosi, że mnisi z Gródka, po kilkudniowych modłach puścili z biegiem rzeki Supraśl drewniany krzyż z relikwiami, prosząc Bożą Opatrzność, aby zatrzymał się on w miejscu, które będzie najlepiej nadawało się na klasztor. Założycielem i głównym fundatorem monasteru supraskiego był marszałek Wielkiego Księstwa Litewskiego Aleksander Chodkiewicz, przy współudziale prawosławnego biskupa smoleńskiego, późniejszego metropolity kijowskiego, Józefa Sołtana.

Cerkiew obronna w Supraślu

W 1501 r. powstała tu najpierw drewniana cerkiew św. Jana Ewangelisty, a potem refektarz i mnisie pustelnie. Fundatorzy chcąc podnieść znaczenie monasteru zwrócili się z prośbą o błogosławieństwo do samego patriarchy Konstantynopola. W 1505 patriarcha nadaje monasterowi tomos (uroczyste błogosławieństwo z zaleceniami duchowymi). W 1516 roku wyświęcono cerkiew Błagowieszczeńską. Później budynki monasteru wzbogaciły się o cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego, której integralną częścią były katakumby. XVI wiek to również okres formowania się wokół monasteru osady. Prawosławny monaster staje się ważnym ośrodkiem kulturalnym ziem ruskich. O jego znaczeniu świadczy fakt, iż w 1582 r. odwiedził go patriarcha bułgarski Gabriel, a w 1590- patriarcha Jeremiasz II. Zakonnicy zgromadzili m.in. bogatą bibliotekę z cennymi drukami i rękopisami (np. Kodeks supraski z XI-XII w.). W 1609 monaster został zbrojnie zmuszony do przyjęcia unii brzeskiej (1596), a klasztor w Supraślu stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym i religijnym unitów. W 1695 uruchomiono przyklasztorną drukarnię, a w 1711 pierwszą we wschodniej Polsce papiernię. Tłoczono tu książki świeckie w języku łacińskim i polskim oraz książki religijne w języku cerkiewnosłowiańskim. Bazylianie zamalowują prawosławne freski z XVI wieku i stawiają wokół cerkwi nowe budynki. W 1796 władze pruskie konfiskują większość dóbr klasztoru. W 1804 zlikwidowana zostaje drukarnia.

Do 1807 Supraśl jest siedzibą biskupstwa unickiego. Po pokoju w Tylży (1807) pod zaborem rosyjskim. W 1824 roku władze rosyjskie monaster supraski zwracają zakonnikom prawosławnym. W 1875 zbudowana została cerkiew św. Pantelejmona, w 1889- Jana Teologa, a 1901- św. Jerzego Zwycięzcy na cmentarzu grzebalnym. W 1910 następuje renowacja szesnastowiecznych fresków. W wyniku działań I wojny światowej w 1915 w obliczu zbliżającego sie frontu i wojsk niemieckich, mnisi prawosławni uciekają (jak wielu prawosławnych z terenów ziem Polskich) z Supraśla w głąb Rosji (tzw.bieżanstwo) zabierając ze sobą cudowną ikonę Matki Boskiej Supraskiej.

W 1834 po wprowadzeniu przez władze carskie ceł na towary sprowadzane z Królestwa Polskiego do Rosji, w Supraślu powstają pierwsze manufaktury sukiennicze, następnie warsztaty tkackie, produkujące głównie na rynek rosyjski.

Prawa miejskie otrzymał Supraśl w I poł. XIX w. Do końca XIX w. Supraśl utracił znaczenie na rzecz rozwijającego się Białegostoku.

Władze II Rzeczypospolitej opuszczony klasztor supraski i przekazują Kościołowi rzymskokatolickiemu. W 1937 roku salezjanie zdejmują krzyże z cerkwi św. Jana Teologa. W 1944 wojska niemieckie wysadziły w powietrze budynek cerkwi. Po II wojnie światowej w klasztorze znajduje swoją siedzibę szkoła rolnicza. W latach 90. XX w budynki klasztorne zostają przekazane Kościołowi prawosławnemu.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

[edytuj] Ciekawostki

W 1770 w drukarni o.o. Bazylianów wydano po polsku na potrzeby Konfederacji Barskiej podręcznik taktyki i wojny partyzanckiej Louisa Jeneya Partyzant, czyli sztuka prowadzenia pomyślnie woyny podjazdowey, według zwyczaju wieku teraźnieyszego.....

[edytuj] Zabytki

Pałac Buchholtzów w Supraślu

• Pobazyliański Zespół Klasztorny Zwiastowania Najświętszej Marii Panny
• Kościół parafialny pw. św. Trójcy – bezstylowy, wybudowany w latach 1861-1865.
• Kościół ewangelicko-augsburski – neogotycki, obecnie nieużytkowany, zbudowany w 1870 r.
• Kaplica pw. Wszystkich Świętych na cmentarzu katolickim – pierwotnie grekokatolicka, kaplica murowana i drewniana, wieża z pocz. XVIII w., korpus z poł. XIX w.
• Cmentarz ewangelicki – na cmentarzu dwie wyróżniające się budowle: kaplica grobowa rodziny Buchholtzów, neoromańska, wybudowana w 1904 r. wg projektu arch. Hugo Kudera, oraz kaplica grobowa rodziny Zachertów, wymurowana w 1885 r. wg projektu arch. H. Zydoka.
• Pałac Buchholtzów – ob. Liceum Plastyczne. Secesyjny pałac, siedziba jednej z najsłynniejszych rodzin supraskich fabrykantów, zbudowany w latach 1892-1903. We wnętrzu zachowane polichromie, stolarka, sztukateria i żeliwna secesyjna klatka schodowa. Przy pałacu park przekomponowany na pocz. XX w. (jedyny przykład secesyjnego ogrodu w województwie podlaskim).
• Dom Ludowy – ob. USC i Przychodnia Lekarska. Drewniany modernistyczny budynek wzniesiony w 1934 r. wg projektu arch. Jarosława Giryna.
• Karczma – ob. dom mieszkalny, ul. Konarskiego 3. Drewniany dom, z naczółkowym dachem, zbudowany XVIII/XIX w.
• Dwór Zacherta – klasycystyczny dworek z kolumnowym portykiem wybudowany w poł. XIX w. jako dom miejscowego fabrykanta. Zniszczony, zrekonstruowany w 1988 r.
• Zespół fabryczny Jansena – ob. stołówka i internat Liceum Plastycznego. Wybudowany przed 1866 r. dom właściciela z zachowaną neoklasycystyczną polichromią. Obok manufaktura włókiennicza zbudowana w 1849.

[edytuj] Gospodarka

Przemysł włókienniczy, odzieżowy, drzewny, ceramiczny (rzemiosło).

[edytuj] Edukacja

• Centrum Edukacji w Suprślu (szkoła średnia)
• Liceum Plastyczne im. Artura Grottgera w Supraślu
• Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego i Turystyki

[edytuj] Części miasta

Podział terytorialny kraju (TERYT) wymienia części miasta: Dębowik, Podsupraśli Pstrągownia.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• strona Urzędu miejskiego w Supraślu
• strona Collegium Suprasliense

p • d • e Miasta województwa podlaskiego Miasta powiatowe Augustów • Białystok • Bielsk Podlaski • Grajewo • Hajnówka • Kolno • Łomża • Mońki • Sejny • Siemiatycze • Sokółka • Suwałki • Wysokie Mazowieckie • Zambrów Miasta gminne Brańsk • Choroszcz • Ciechanowiec • Czarna Białostocka • Dąbrowa Białostocka • Drohiczyn • Goniądz • Jedwabne • Kleszczele • Knyszyn • Krynki • Lipsk • Łapy • Michałowo • Nowogród • Rajgród • Stawiski • Suchowola • Supraśl • Suraż • Szczuczyn • Tykocin • Wasilków • Zabłudów

p • d • e

Gmina Supraśl

Siedziba gminy: Supraśl

Miejscowości: Cegielnia • Ciasne • Cieliczanka • Czołnowo • Drukowszczyzna • Grabówka • Grabówka-Kolonia • Henrykowo • Izoby • Jałówka • Karakule • Komosa • Konne • Kopna Góra • Kozły • Krasne • Krasne-Gajówka • Krasny Las • Krzemienne • Łaźnie • Majówka • Międzyrzecze • Ogrodniczki • Pieczonka • Podjałówka • Podłaźnie • Podsokołda • Podsokołda-Gajówka • Pólko • Sadowy Stok • Sobolewo • Sobolewo-Kolonia • Sokołda • Sowlany • Stary Majdan • Surażkowo • Turo • Turo-Gajówka • Woronicze • Zacisze • Zaścianki • Zdroje • Zielona

 

p • d • e

Powiat białostocki

Miasta: Choroszcz • Czarna Białostocka • Łapy • Michałowo • Supraśl • Suraż • Tykocin • Wasilków • Zabłudów
Gminy miejsko-wiejskie: Choroszcz • Czarna Białostocka • Łapy • Michałowo • Supraśl • Suraż • Tykocin • Wasilków • Zabłudów
Gminy wiejskie: Dobrzyniewo Duże • Gródek • Juchnowiec Kościelny • Poświętne • Turośń Kościelna • Zawady