Portal:Paleontologia

Z Wikipedii

Paleontologia w polskiej Wikipedii

Niniejsza strona stanowi WikiPortal dla wszystkich osób zainteresowanych paleontologią. Ma on za zadanie ułatwić autorom i czytelnikom dostęp do najciekawszych artykułów związanych z zagadnieniami poruszanymi przez tę gałąź nauki.

Osoby zainteresowane rozwijaniem artykułów z zakresu paleontologii zapraszamy do Wikiprojektu Paleontologia.

Wszelkie sprawy dotyczące działalności tego portalu omawiane są na stronie jego dyskusji.

Jeżeli chcesz edytować tę stronę, przejdź tutaj.

Artykuł miesiąca

Gorgonopsy (Gorgonopsia) – podrząd wymarłych gadów ssakokształtnych, obejmujący jedną rodzinę – Gorgonopsidae. Żyły w środkowym i późnym permie na terenach dzisiejszej południowej Afryki, Rosji i Chin. Były to zwierzęta drapieżne, średnich i dużych rozmiarów (do 4 m) o zróżnicowanym na siekacze, kły i trzonowce uzębieniu. Cechą charakterystyczną były duże kły wystające z pyska.

Jak i inne terapsydy, gorgonopsy zaliczano do gadów ssakokształtnych. W świetle dzisiejszej klasyfikacji nie są one właściwymi gadami, za to znacznie bliższe pokrewieństwo łączy je ze ssakami właściwymi. Występują u nich cechy typowe dla ssaków, jak zróżnicowane (heterodontyczne) uzębienie, w pełni wykształcone otwory skroniowe w czaszce, słupowato ustawione kończyny oraz kości ucha. Gorgonopsy należą bowiem do specyficznej grupy terapsydów zwanej teriodontami, obejmującej także cynodonty, z których wywodzą się ssaki. Ewolucja opisywanej grupy miała miejsce w środkowym permie. Gorgonopsy powstały z przypominających "zwykłe" gady terapsydów żyjących właśnie w tej epoce. Wcześni przedstawiciele byli mali, nie przerastali rozmiarami psa. Dopiero wyginięcie dinocefali (Dinocephalia) dominujących w środkowopermskim świecie pozwoliło na dalszy rozwój i zajęcie ich miejsca jako dominujących drapieżników w późnym permie. Wtedy też wiele z nich osiągnęło rozmiary psów i krów.

Gorgonopsy były największymi mięsożercami późnego permu. Największa z nich Inostrancevia osiągała rozmiary dużego niedźwiedzia. Jej czaszka mierzyła 45 cm długości, a szablaste zęby po 12 cm. Jest to czytelna adaptacja do drapieżnictwa. Nie wiadomo natomiast, czy ciało jej pokrywały łuski, sierść czy też może naga skóra.

Grupa wyginęła wraz z końcem okresu permskiego.

Czytaj więcej...

Archiwum artykułów miesiąca

Grafika miesiąca

Coelurosauravus jaekeli

Archiwum grafik miesiąca

Ciekawostki

Czy wiesz, że...

najstarszym znanym ssakiem był Adelobasileus cromptoni, żyjący w okresie środkowego triasu (ok. 225 mln lat temu) na terenach Ameryki Północnej?
największą rozpiętość skrzydeł wśród pterozaurów miał Quetzalcoatlus - od 12 do 14 metrów (więcej niż myśliwiec F-16)?
największym płazem w historii Ziemi był prawdopodobnie prionozuch, osiągający do 9 m długości?
ryniofity zapoczątkowały wszystkie linie rozwojowe prowadzące do współcześnie żyjących gatunków roślin lądowych?
Beelzebufo zwany po angielsku "żabą z piekła" mógł polować na młode dinozaury?

Zobacz też...

Portale:

BIOLOGIA • DINOZAURY • ZOOLOGIA

Artykuły ważne dla osób zainteresowanych paleontologią:

genetyka – geologia – ewolucja biologiczna – historia życia na Ziemi – masowe wymieranie – prehistoria – tabela stratygraficzna – wędrówka kontynentów

Kategorie artykułów

[−] Paleontologia

[+] Mikropaleontologia

[+] Paleoantropologia

[+] Paleobotanika

[+] Paleoklimatologia

[+] Paleontolodzy

[+] Skamieniałości

[+] Stanowiska paleontologiczne

[+] Wymarłe zwierzęta

Listy wymarłych zwierząt

Na poniższych stronach znajdują się zestawienia rodzajów zwierząt z poszczególnych taksonów.

Lista amonitów • Lista dinozaurów • Lista ichtiozaurów • Lista mozazaurów • Lista plezjozaurów • Lista pterozaurów • Lista wymarłych ssaków • Lista trylobitów • Wymarłe zwierzęta holocenu

Artykuły do rozwinięcia

Część artykułów z dziedziny paleontologii znajduje się w stanie zalążkowym. Oto niektóre z nich:

acheloma, Acta Palaeontologica Polonica, Actinocerida, aglaofiton, arandaspis, antrakozaury, Archaeamphora longicervia, aspidella, asteroksylon, Aulacocerida, birkenia, baktryty, biostratonomia, bóbr olbrzymi, ceratitida, Czarna czaszka, Didymoceras, egzyna, hiolity, hyrachyus, Instytut Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN, Johannes Walther, Kenyanthropus platyops, łupki z Burgess, mikropaleontologia, paleobotanika, Paranthropus, pederpes, piroteria, plagiozaur, prokonsul (małpa), rostrokonchy, sapeornis, schochia, sepulkowate, sinoterium, skamieniałość śladowa, tafonomia, tanatocenoza, tilodonty, Vernanimalcula

Propozycje nowych artykułów

Propozycje nowych artykułów z zakresu paleontologii znajdują się na bieżąco aktualizowanej stronie:
Wikipedia:Propozycje tematów/Paleontologia

Oto niektóre z nich: amfekepubis, Amplectobelua, auraria, brachypteryg, cimolodon, Peter Martin Duncan, emydops, eodicynodont, Peter Galton, hupezuch, Otto Jaekel, karinodens, kerygmachela, kingoria, kladoksylony, kryptobaatar, leptopteryg, Macrauchenioidea, mikadocefal, mimatuta, moanazaur, molezaur, Albert Oppel, paraoftalmozaur, pesopteryks, pesozaur, plezjotylozaur, prawidłakowce, robertia, Ernst Friedrich von Schlotheim, sinobaatar, wetlugazaur, Xu Xing, zygozaur

Ostatnie zmiany tematyczne

Na poniższej stronie można śledzić ostatnie edycje artykułów związanych z paleontologią:

Zmiany z ostatnich 24 godzin w artykułach z kategorii Paleontologia
(dotyczy również podkategorii)

Paleontologia w siostrzanych projektach

Paleontologia na Wikinews	Paleontologia na Wikicommons	Paleontologia na Wikiwersytecie
Serwis informacyjny	Grafiki	Wspólnota wolnej wiedzy (en)