Z Wikipedii

David Hume

Paradoks strzelby i służącego został sformułowany przez Davida Hume'a jako ilustracja krytyki pojęcia przyczynowości. Filozof ten zauważył, że to co wiemy na temat dochodzących do nas bodźców, to tylko one same i ich następstwo czasowe. Jeśli np. bierzemy strzelbę i naciskamy spust, to dochodzi do nas przez palec bodziec naciskania spustu, a po chwili słyszymy huk i błysk wystrzału. Na tej podstawie tworzymy sobie ideę, że naciśnięcie spustu spowodowało wystrzał. Może się jednak tak złożyć, że złośliwy służący wyjął nam nabój ze strzelby, stanął za nami i huknął w momencie, gdy my nacisnęliśmy spust. Będziemy wtedy mieli dokładnie to samo wrażenie, że to my spowodowaliśmy wystrzał, mimo że naprawdę będzie inaczej. A zatem, tak naprawdę dane są nam tylko dwa bodźce następujące jeden po drugim i nic więcej. Co gorsza, tak jest praktycznie zawsze przy ustalaniu jakichkolwiek związków przyczynowo-skutkowych. Mamy dwa często następujące po sobie zdarzenia i nic więcej.

Opinia krytyczna wobec paradoksu strzelby i służącego:

Z drugiej jednak strony możemy wyobrazić sobie następującą sytuację. Żyjemy w świecie, w którym nieznane jest dotąd zjawisko echa. Podróżujemy pojazdem przez drogę, która co i rusz wiedzie tunelami. Zauważamy, że za każdym razem gdy wjeżdżamy do tunelu wzmaga się dźwięk towarzyszący pracy silnika pojazdu. Gdy dzieje się to po raz pierwszy możemy pomyśleć, iż jest to zbieg okoliczności. Jednak z każdym następnym przejazdem spada PRAWDOPODOBIEŃSTWO takiego wyjaśnienia. Po - powiedzmy - kilkuset przebytych tunelach prawdopodobieństwo słuszności twierdzenia, że podróżowanie tunelami i wzrost głośności pojazdu nie są ze sobą powiązane, można oszacować na wartość tak małą, że praktycznie pomijalną.

Posługując się zatem rachunkiem prawdopodobieństwa stwierdzić możemy, iż znacznie bardziej prawdopodobne jest występowanie związku przyczynowo skutkowego między podróżą w tunelu a głośnością pojazdu niż uznanie, że zdarzenia te nie są ze sobą powiązane, co doprowadzi nas najprawdopodobniej do odkrycia zjawiska echa.

[edytuj] Zobacz też

• epistemologia
• post hoc ergo propter hoc