Z Wikipedii

Fala (kocenie, inicjacja, otrzęsiny) – to rytualne zjawisko, polegające na nękaniu, znęcaniu oraz upokarzaniu niższych hierarchią osób; czasami jest to warunek wstąpienia do jakiejś nieformalnej grupy lub osiągnięcia progu dojrzałości. Pojęcie to obejmuje zarówno fizyczną przemoc jak i psychiczne poniżanie. Po przejściu przez otrzęsiny dana osoba staje się pełnoprawnym członkiem danej społeczności.

[edytuj] Historia

Otrzęsiny wśród harcerzy, lata 30

Skaryfikacja jako forma otrzęsin

Różne formy inicjacji istniały w każdej kulturze od najdawniejszych czasów. Najstarsze wzmianki dotyczą starożytnej Krety, gdzie chłopcy po osiągnięciu dojrzałości mieli m.in. wystąpić nago w "festiwalu obnażenia" (Ekdysia)^[1]. W Sparcie młodzież musiała kraść oraz łupić Helotów, a w wieku 18 lat przejść przez rytuał przy ołtarzu Artemidy. Polegał on na próbie kradzieży sera, kiedy druga grupa bezlitośnie biła batami "złodziei", ku uciesze widowni^[1].

Otrzęsiny wśród studentów istniały od czasu powstania szkół – w średniowieczu zjawisko to nosiło nazwę beania^[2]. Francisco de Quevedo y Villegas zawarł motyw fali wśród studentów w swojej powieści El Buscón (1626)^[3]. W 1684 Joseph Webb został wyrzucony z Harvardu za znęcanie się nad innymi^[4].
Warunkiem wstąpienia do zakonu templariuszy było przejście przez specyficzny rodzaj inicjacji^[5][6].

[edytuj] Metody i skala współcześnie

• W wielu placówkach edukacyjnych organizowane są oficjalne otrzęsiny, które mają na celu polepszyć integrację wewnątrzszkolną. W zamierzeniu dążą także do wykluczenia nieoficjalnego kocenia^[7].
• Najczęstsze metody nieoficjalnych otrzęsin w szkole mają na celu wyłącznie naruszenie godności osobistej ofiary poprzez malowanie pisakiem twarzy, zmuszanie do pompek, mierzenia zapałką, bicie (pasy), wkładanie głowy do sedesu (spłuczka) oraz płacenie haraczu^[8][9]. Dużo rzadziej jest to naruszenie strefy seksualnej lub poważne zagrożenie zdrowia lub życia^[10]. Ze wszystkich rodzajów szkół podane praktyki dotyczą najczęściej gimnazjów i liceów zawodowych (dawniej zasadniczych szkół zawodowych)^[11][12]. Dla około 1/3 uczniów to przemoc (w jakiejkolwiek formie) jest największym problemem w szkole^[13].
• W niektórych krajach (ale zazwyczaj nie w Polsce) brutalne otrzęsiny odbywają się także na wyższych uczelniach. Mają one często charakter seksualnego poniżania oraz zmuszania do tzw. czynności upokarzających nowo przyjętych studentów^[14]. Otrzęsiny na polskich uczelniach mają charakter nieobowiązkowej zabawy, jednak incydentalne przypadki fali są także obecne^[15].
• Fala w wojsku jest to nieformalny proceder wśród młodych mężczyzn odbywających zasadniczą służbę wojskową. "Kotami" są osoby przyjęte do służby, a tzw. "dziadkami" ci, którzy tę służbę niedługo opuszczą. Najbardziej drastyczne formy poniżania "kotów" polegają m.in. na tzw. "kręceniu wora" (skręcanie moszny).
• Bardzo brutalna jest odmiana fali w wojsku rosyjskim – Diedowszczyna. W jej wyniku zginęło w 2006 roku co najmniej 292 ludzi, z czego większość to były samobójstwa poniżanych rekrutów. Rodzice robią wszystko, aby ich synowie uniknęli poboru (dlatego liczba zdolnych do walki wynosi około 9%)^[16]. W przeciwieństwie do innych krajów, w Rosji fala odbywa się za przyzwoleniem oficerów^[17]. Przetrwanie służby wojskowej wiąże się zazwyczaj z upokorzeniem i urazami fizycznymi^[18][19]. Wprowadzony w 1967 roku czteroczęściowy system poboru sprzyja takim praktykom^{[potrzebne źródło]}, zostanie on jednak zmieniony (a sama służba skrócona) w 2008 roku^[16], co może ograniczyć ten proceder^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Kontrowersje

Motyw oficjalnych i nieoficjalnych otrzęsin jest kontrowersyjny i wiele organizacji stara się ograniczyć ten proceder. Oficjalne otrzęsiny (organizowane czasem w szkole) są rozumiane jako dodatkowy czynnik stresogenny, który nie ma żadnych zalet dla nowego ucznia (i nie wyklucza nieoficjalnej fali)^[20]. Wśród zalet wymieniany jest większy prestiż bycia starszym^[21]. Osoby upokarzane są bardziej narażone na ryzyko popełnienia samobójstwa^[22]. Bardzo dużo osób (około 20%), a zwłaszcza chłopców, wstydzi się przyznać, że były upokarzane lub bite przez innych^[23]. Rodzice natomiast nie potrafią w zdecydowanej większości wykryć poniżania własnych dzieci^[24] i większość takich wypadków pozostaje nieujawniona.

[edytuj] Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Otrzęsiny

• Mobbing
• Obrzęd przejścia

Przypisy