Z Wikipedii

Njaja (trl. nyāya, wzorzec, procedura, wywód, metodologia, epistemologia) - klasyczny systemy filozofii indyjskiej (zaliczany do grup astika i sat darśana). Jej przedstawiciele najjajikowie (trl. naijājika) dążyli do wyzwolenia, podobnie jak zwolennicy Upaniszad. Znana była jako śiwaicka doktryna paśupatów ( pāśupataśāstra). Cechuje ją silne powinowactwo do systemu waiśesziki . Specjalizuje się w metodologii, teorii poznania i soteriologii.

[edytuj] Historia

Njaja była kontynuacją szkoły filozofii indyjskiej anwiksziki. Za jej poczatek uznaje się 200 r. n.e. Jest to data kompilacji podstawowego dzieła njaji , który pozostaje Njajasutra Akszapady Gautamy. Prowadziła zażarte spory z przedstawicielami filozofii buddyjskiej. Jako pierwsza w Indiach sformułowała racjonalne dowody na istnienie Boga. Dzieli się na klasyczną starą szkołę njaji i nową szkołę (rozwijaną intensywnie po XIV w.).

[edytuj] Doktryna

Jako nurt filozofii braminskiej uznawała prawo odpowiedzialności moralnej karmana, reinkarnację w samsarze, zasadę moralną dharma, wyzwolenie jako cel ostateczny. Badała i objaśniała: miarodajność poznania, kryteria prawdziwościowe, teorię prawdy, rolę języka w poznaniu, 16 kategorii poznawczych. Za podmiot poznawczy uznawali atmana, który własnym wysiłkiem osiąga wyzwolenie i którym obdarzone są wszystkie istoty żywe. Świadomość określali jako buddhi, umysł jako manas. Jeśli stara szkoła wspominała boga, nazywała go imieniem iśwara, przypisując mu posiadanie prawości dharma, wszechwiedzy sarwadźńa i stanu samadhi, oraz zdolności 8 wielkich siddhi i ograniczającego karmana. Czas istnienia świata określali na jeden dzień Brahmy. Ideały etyki doczesnej realizowali poprzez wypełnianie obowiązków religijnych (np. jadźńa, dewata pudźa) i nakazów społecznych (np. gościnność).

[edytuj] Wyzwolenie

Stan wyzwolenia określano, jak i w Upaniszadach, terminem brahman, którego osiągnięcie mogło nastąpić dopiero po śmierci. Szkoła njaji nie uznaje możliwości wyzwolenia za życia od cierpienia i udręk kleśa ( jakie osiągać mieliby dźiwanmuktinowie ).

[edytuj] Przedstawiciele starej szkoły

• Akszapada Gautama (Mający oczy w stopach) - twórca systemu, pochodził z Biharu
• Pakszilaswamin Watsjajana - związany z śiwaizmem
• Bhawiwikta
• Uddjotakara Bharadwadźa - aćarja paśupatów
• Awiddhakarna
• Śankaraswamin - uznawał boskie inkarnacje awatara
• Wiśwarupa
• Dhairjaraśi
• Wittoka
• Śatananda
• Narasimha
• Dźajanta Bhatta - śiwaita Kaszmiru , VII w.
• Bhasarwadźńa - ( wąż i mistrz paśupatów ) , nieortodoksyjny aćarja paśupatów,
• Triloćana - przypuszczalnie z Karnataki
• Waćaspati Miśra - z Biharu, ok. 900 - 980 r., ( Ten, który przyswoił sobie wszystkie systemy ) , wysławiał Śiwę i Wisznu
• Udajanaćarja - ok. 1050-1100
• Śiwaditija - ok. 1100-1150
• Waradaradża Miśra
• Keśawa Miśra
• Śaśadhara - XII w.
• Wadindra
• Bhatta Raghawa

[edytuj] Przedstawiciele nowej szkoły

• Gangeśa Kaśjapa - XIV w. , zbudował własny system filozoficzny od podstaw
• Wasudewa Sarwabhauma - wisznuita, nauczyciel Ćajtanji Mahaprabhu
• Śrikantha
• Abhajatilakapadhjaja
• Wardhamana
• Waćaspati Misra II
• Wiśwanatha

[edytuj] Bibliografia

• Szkoła epistemologiczno-logiczna (nyāya). W: Piotr Balcerowicz: Historia klasycznej filozofii indyjskiej. Część pierwsza: początki, nurty analityczne i filozofia przyrody. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2003, ss. 211-306, seria: Świat Orientu. ISBN 83-88938-55-X.