Mukowiscydoza - Nauka

Mukowiscydoza

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
 Zwłóknienie wielotorbielowate [cystic fibrosis]
Fibrosis cystica
ICD-10
E84
E84.0 Zwłóknienie wielotorbielowate z objawami płucnymi [postać płucna]
E84.1 Zwłóknienie wielotorbielowate z objawami jelitowymi [postać brzuszna]
E84.8 Zwłóknienie wielotorbielowate z innymi objawami
E84.9 Zwłóknienie wielotorbielowate, nie określone
Przewlekłe zapalenie płuc ze zniszczeniem miąższu płucnego u osoby z mukowiscydozą.

Mukowiscydoza (zwłóknienie torbielowate, łac. mucoviscidosis, ang. cystic fibrosis, CF, mucoviscoidosis, mucoviscidosis) – wrodzona, genetycznie uwarunkowana choroba ogólnoustrojowa o różnorodnej ekspresji klinicznej. W klasycznej (pełnoobjawowej) postaci objawia się skłonnością do zapalenia oskrzeli i płuc, niewydolnością zewnątrzwydzielniczą trzustki, niepłodnością oraz podwyższonym stężeniem chlorków w pocie.

Spis treści

[edytuj] Genetyka

Locus genu CFTR na chromosomie 7

Mukowiscydoza jest jedną z najczęstszych chorób genetycznych u ludzi (średnio 1 na 2 500 żywych urodzeń). Dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny. Szczególnie często występuje u Europejczyków i Żydów Aszkenazyjskich[1]. Przyczyną choroby jest mutacja genu odpowiedzialnego za syntezę błonowego kanału chlorkowego CFTR (cystic fibrosis transmembrane conductance regulator). Gen CFTR umiejscowiony jest na długim ramieniu chromosomu 7. Istnieje wiele mutacji odpowiedzialnych za chorobę, do roku 2003 opisano ich około 500[2]. Są to mutacje najczęściej punktowe, typu missens albo o charakterze małych insercji, mniej często mutacje typu nonsens i na złączach intron-ekson. Tylko wyjątkowo są to duże delecje. Najczęstsza mutacja odpowiada za blisko 70% przypadków choroby i oznaczana jest jako ΔF508; uszkodzenie genu w tym miejscu prawdopodobnie determinuje ciężki przebieg choroby[3]. Mutacja ta polega na delecji trzech nukleotydów, co powoduje usunięcie z sekwencji białka aminokwasu fenyloalaniny. Inne mutacje, np. p.R117H, p.R334W i p.R347P odpowiadają za łagodniejszy przebieg choroby. W Europie Wschodniej i Środkowej, także w Polsce, spotykana jest mutacja del 21 (duża delecja 21800 par zasad), prawie w ogóle nie spotykana w innych populacjach[4]. Mutacja ta też wywołuje ciężką postać choroby, z ciężką niewydolnością trzustki i wczesnym początkiem. U rasy białej częstość mutacji jest następująca[5]:

Mutacja Częstość
występowania
na świecie
ΔF508 66,0%
G542X 2,4%
G551D 1,6%
N1303K 1,3%
W1282X 1,2%

[edytuj] Dziedziczenie mukowiscydozy

Mukowiscydoza jest chorobą dziedziczną, która występuje u osób posiadających nieprawidłowy gen na chromosomie 7. Choroba jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. Nosiciele genu odpowiedzialnego za wystąpienie mukowiscydozy stanowią około 5% ludzi rasy białej. Niektórzy naukowcy sugerują, że tak duże rozpowszechnienie wadliwego allelu w populacji może wiązać się z przewagą heterozygot (naddominacja) w przypadku pewnych infekcji (np. cholera, dur brzuszny), jednak jak dotąd nie ustalono, co mogłoby stanowić presję selekcyjną[6][7][8].

[edytuj] Objawy kliniczne

Mukowiscydoza objawia się tym, że organizm chorego produkuje nadmiernie lepki śluz, który powoduje zaburzenia we wszystkich narządach posiadających gruczoły śluzowe (m.in. płucach, układzie pokarmowym). Mukowiscydoza jest chorobą ogólnoustrojową, objawiającą się przede wszystkim przewlekłą chorobą oskrzelowo-płucną oraz niewydolnością enzymatyczną trzustki z następowymi zaburzeniami trawienia i wchłaniania. Gruczoły potowe wydalają pot o podwyższonym stężeniu chloru i sodu (tzw. "słony pot").

[edytuj] Objawy ze strony układu oddechowego

U ponad 90% chorych występują objawy ze strony układu oddechowego, takie jak:

[edytuj] Objawy ze strony przewodu pokarmowego

Objawy ze strony przewodu pokarmowego występują u około 75% chorych:

  • występują obfite, nieuformowane, cuchnące, tłuszczowe stolce od wczesnego dzieciństwa;
  • powiększenie objętości brzucha, niekiedy wypadanie odbytnicy;
  • niedrożność smółkowa (meconium ileus) jelit w okresie noworodkowym, spowodowana czopem gęstej smółki zatykającym jelito grube i jej ekwiwalenty: zespół korka smółkowego, nawracające epizody bólu brzucha z objawami niedrożności przepuszczającej określane jako dystalna niedrożność jelit (DIOS, distal intestinal obstruction syndrome);
  • może wystąpić (4-5% przypadków) wtórna marskość żółciowa wątroby z powodu niedrożności kanalików żółciowych;
  • kamica żółciowa;
  • zaczopowanie przewodów ślinianek gęstą wydzieliną śluzową;
  • skręt jelita w okresie płodowym;
  • gęsty i lepki śluz blokuje przewody trzustkowe, przyjmowane pokarmy nie są odpowiednio trawione (stąd występowanie stolców tłuszczowych – steatorrhoea) doprowadzając do objawów zespołu złego wchłaniania;
  • nawracające zapalenia trzustki.

[edytuj] Inne objawy

  • Mukowiscydoza może powodować niepłodność. U kobiet ze względu na wzrost gęstości śluzu szyjkowego, co implikuje trudności w przechodzeniu plemników w kierunku komórki jajowej; u mężczyzn związana z oligospermią lub azoospermią spowodowaną niedrożnością i aplazją nasieniowodów, określanym jako CBAVD (congenital bilateral aplasia of vas deferens).
  • W wyniku zmian płucnych i zwiększonego oporu krążenia płucnego może dojść do powstania serca płucnego (cor pulmonale);

oraz:

[edytuj] Rozpoznanie

[edytuj] Kryteria rozpoznania mukowiscydozy

Podejrzenie
  1. co najmniej jeden objaw kliniczny choroby lub
  2. obciążający wywiad rodzinny, lub
  3. dodatni wynik badania przesiewowego.
Potwierdzenie rozpoznania
  1. dodatni wynik testu potowego (Cl- >60 mmol/l w co najmniej dwóch badaniach, lub
  2. wykrycie mutacji w obu allelach CFTR, lub
  3. duża wartość przezbłonowej różnicy potencjałów.

[edytuj] Wskazania do wykonania testu potowego

  • Test potowy, badanie proste i ogólnie dostępne. W pocie stwierdza się podwyższone stężenie jonów chloru i sodu (60-140 mmol/l) (norma wynosi 20-40 mmol/l). U około 10% pacjentów wynik testu jest negatywny.
  • Pomiar przeznabłonkowej różnicy potencjałów w nosie (ang. transepithelial nasal potential difference, NPD) – elektrofizjologiczne badanie błony śluzowej nosa umożliwiające ocenę czynności kanałów chlorkowych przed i po podaniu amiloridu (otwiera dodatkowy kanał chlorkowy). Jest czulszy niż test potowy, lecz dostęp do tej metody mają tylko niektóre kliniki.
  • Chymotrypsyna, względnie elastaza w stolcu, należy badać co najmniej 3 stolce; w mukowiscydozie jest zmniejszona.
  • Diagnostyka genetyczna metoda molekularną, wykrywanie mutacji ΔF508 w około 75% przypadków, dalsze 10% to inne znane mutacje.

[edytuj] Powikłania i późne następstwa

Skład spermy osób dotkniętych mukowiscydozą
Wartość prawidłowa Mukowiscydoza
pH >8 <7
Kwas cytrynowy 400-1,500 mg/100 ml > 2,000 mg/100 ml
Kwaśna fosfataza 140-290 µg/ml 760-1,140 µg/ml
Fruktoza 250-720 mg/100 ml 30-80 mg/100 ml

[edytuj] Leczenie

Leczenie mukowiscydozy jest wyłącznie objawowe.

Leczenie objawów ze strony układu oddechowego:

Leczenie choroby oskrzelowo-płucnej w przebiegu mukowiscydozy wymaga usunięcia gęstej i lepkiej wydzieliny z dróg oddechowych oraz opanowania zaostrzeń przewlekłego procesu zapalnego i spowolnienia nieodwracalnych zmian oskrzelowo-płucnych antybiotykoterapią. Oczyszczanie oskrzeli z ropnej plwociny wymaga podawania leków upłynniających wydzielinę i fizjoterapii układu oddechowego. Efektywna fizjoterapia nie tylko poprawia drożność oskrzeli, lecz także przez stałe eliminowanie bakterii, substancji zapalnych i proteolitycznych ogranicza nasilenia przewlekłych stanów zapalnych, zwalniając rozwój nieodwracalnych uszkodzeń oskrzeli. Leczenie antybiotykami ma na celu opanowanie zakażenia bakteryjnego oskrzeli i płuc.

Leczenie objawów ze strony układu pokarmowego:

  • substytucja enzymatyczna,
  • dieta wysokokaloryczna,
  • suplementacja witaminowa.

Podstawową zasadą jest korygowanie niedoboru enzymów trzustkowych z zapewnieniem wysokoenergetycznej diety, pokrywającej 120–150% dobowego zapotrzebowania kalorycznego. Ponadto należy zwiększyć dawkę podawanych witamin, zwłaszcza A, D, E, K.

Nie ma skutecznej metody leczenia mukowiscydozy. Wymienione powyżej zabiegi i leki pozwalają jedynie na wydłużenie przeżywalności i zwiększenie komfortu życia. Koszt leczenia jednego chorego dziecka wynosi ponad 4000 zł miesięcznie, nie licząc czasu rodziców (przynajmniej jedno z nich musi zrezygnować z pracy zawodowej) oraz kosztów ponoszonych przez służbę zdrowia[potrzebne źródło].

[edytuj] Objawy zaostrzenia choroby oskrzelowo-płucnej

  • nasilenie kaszlu
  • zwiększenie ilości odkrztuszanej wydzieliny lub zmiana jej wyglądu na bardziej ropny
  • duszność
  • świszczący oddech
  • nieproduktywny kaszel
  • stwierdzenie nowych zmian osłuchowych
  • stwierdzenie nowych zmian radiologicznych lub nasilenie tych stwierdzonych wcześniej
  • wyhodowanie z plwociny nowej flory patogennej, zwłaszcza Pseudomonas
  • pogorszenie wskaźników spirometrycznych
  • nasilenie hipoksemii lub hiperkapni
  • utrata łaknienia
  • zmniejszenie masy ciała
  • pogorszenie tolerancji wysiłku fizycznego
  • gorączka lub stany podgorączkowe
  • podwyższenie wskaźników stanu zapalnego

[edytuj] Aktualny stan badań

Od 1989 roku datuje się wzrost osiągnięć w poznaniu istoty mukowiscydozy[potrzebne źródło]. Zakrojone na szeroką skalę w całym świecie badania naukowe stwarzają nadzieję na leczenie przyczynowe w najbliższych latach. Do podstawowych kierunków można zaliczyć:

  • diagnostykę molekularną (genetyczną),
  • transplantację płuc,
  • podawanie chorym UTP w monoterapii lub w skojarzeniu z amilorydem,
  • terapia genowa: polegająca na wbudowaniu prawidłowego genu CFTR do wektora adenowirusowego, którego następnie wprowadza się do płuc chorych.

[edytuj] Leczenie żywieniowe

Osoby cierpiące na mukowiscydozę zagrożone są niedożywieniem. Dlatego poleca się stosowanie diet przeznaczonych do leczenia żywieniowego, np.: Ensure, Ensure Plus HN, Prosure.

Pacjenci dotknięci mukowiscydozą cierpią z powodu hiperkapnii. Leczenie żywieniowe w przypadku tej grupy chorych ma zapewnić odpowiednią podaż kalorii i białka, a jednocześnie zmniejszyć ilość produkowanego przez ich organizm dwutlenku węgla. Ten ostatni postulat można spełnić poprzez stosowanie diet wysokotłuszczowych[9]. Przykładem takiej diety jest preparat Pulmocare – w Polsce niedostępny.

Przypisy

  1. ↑ D. Abeliovich et al.: Screening for five mutations detects 97% of cystic fibrosis (CF) chromosomes and predicts a carrier frequency of 1:29 in the Jewish Ashkenazi population. Am J Hum Genet 51 (5), 943–950 (1992)
  2. ↑ Ewa Missol-Kolka "Terapia genowa dziedzicznych chorób monogenowych". W: (red.)Stanisław Szala: Terapia genowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003. ISBN 83-01-14058-5. 
  3. ↑ E. Kerem et al.: The relation between genotype and phenotype in cystic fibrosis-analysis of the most common mutation (delta-F508). New Eng J Med 323: 1517–1522 (1990)
  4. ↑ T. Dork et al.: Characterization of a novel 21-kb deletion, CFTRdele2,3(21 kb), in the CFTR gene: a cystic fibrosis mutation of Slavic origin common in Central and East Europe. Hum Genet 106: 259–268 (2000)
  5. ↑ Prevalence of ΔF508, G551D, G542X, R553X mutations among cystic fibrosis patients in the North of Brazil. Brazilian Journal of Medical and Biological Research 2005; 38:11–15. PMID 15665983
  6. ↑ Gabriel SE, Brigman KN, Koller BH, Boucher RC, Stutts MJ. (1994) Cystic fibrosis heterozygote resistance to cholera toxin in the cystic fibrosis mouse model. Science 266(5182):107-9 PMID: 7524148
  7. ↑ Pier GB, Grout M, Zaidi T, Meluleni G, Mueschenborn SS, Banting G, Ratcliff R, Evans MJ, Colledge WH. (1998) Salmonella typhi uses CFTR to enter intestinal epithelial cells. Nature 393(6680):79-82 PMID: 9590693
  8. ↑ Modiano G, Ciminelli BM, Pignatti PF. (2007) Cystic fibrosis and lactase persistence: a possible correlation. Eur J Hum Genet. 15(3):255-9 PMID: 17180122
  9. ↑ Medycyna Praktyczna – Pediatria 2000; 3: 64-74 przypis, informacje o źródle

[edytuj] Bibliografia

  • Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie, tom I. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2005. ISBN 83-7430-031-0. 
  • Zasady rozpoznawania i leczenia mukowiscydozy. Stanowisko Polskiej Grupy Roboczej Mukowiscydozy przy Zarządzie Głównym Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (1999). Medycyna Praktyczna Pediatria 3, 2000. PDF
  • Brian D. Riedel. Objawy ze strony układu pokarmowego u chorych na mukowiscydozę. Pediatric Annals 26, 235–241, 1997. Tłum. w Medycyna Praktyczna Pediatria 2, 1999 PDF

[edytuj] Linki zewnętrzne







34. Lubelskie Spotkanie Fanów Star Wars
10 stycznia o godzinie 12:00.
54. Spotkanie Śląskich Fanów Star Wars
17 stycznia o godzinie 13:00.
IV Konkurs Ossus bliski rozstrzygnięcia
Jeszcze tylko 10 dni!
StarCast #12
Grudniowe wydanie polskiego podcastu.
Wesołych Świąt!
Życzenia od redakcji.

906 brak hosta niezarejestrowana strona wymiana linkow niezarejestrowana strona