Liryka - Nauka

Liryka

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Nazwa liryka pochodzi od starożytnego instrumentu muzycznego – liry

Liryka (gr. lyrikós – odnoszacy sie do liry, lira) – jeden z trzech rodzajów literackich, obok dramatu i epiki.

Obejmuje utwory, których głównym przedmiotem przedstawienia są przeżycia wewnętrzne, przekazywane za pośrednictwem wypowiedzi monologicznej, odznaczającej się subiektywizmem, podporządkowanej funkcji ekspresywnej języka. Centralnym elementem utworu lirycznego jest tzw. podmiot liryczny.

Jej nazwa wywodzi się od nazwy starogreckiego instrumentu muzycznego – liry. Przy jej wtórze antyczni poeci śpiewali swoje pieśni.

Spis treści

[edytuj] Gatunki liryczne

  • ballada – gatunek synkretyczny, zawierający elementy zarówno liryki, epiki, jak i dramatu; rozwinięty w okresie romantyzmu w balladę romantyczną
  • anakreontyk – krótki utwór wesoły, zabawny
  • elegia – utwór poważny, refleksyjny, pełny zadumy i smutku
  • epigramat – krótki, przeważnie 2-wierszowy utwór poetycki, pisany dystychem elegijnym
  • epitalamium – gatunek o rodowodzie starożytnym; utwór opiewający zaślubiny, wesele, nowożeńców
  • fraszka – krótki utwór wierszowany, żartobliwy, zakończony zaskakującą puentą
  • hymn – utwór, pieśń pochwalna ku czci Boga, ojczyzny, bohaterów, rozpoczynający się apostrofą
  • madrygał – pieśń miłosna, nie posiadająca ścisłych rygorów formalnych
  • oda – utwór wzniosły, patetyczny, opiewający osoby, idee, wydarzenia
  • pieśń – utwór wierszowany, stroficzny, zwykle poważny
  • poemat – dłuższy utwór wierszowany, posiadający fabułę
  • sonet – utwór 14-wersowy (2 strofy 4-wersowe i 2 strofy 3-wersowe), podgatunek poematu, nie przedstawiany jako oddzielny gatunek liryczny
  • tren – utwór ku czci zmarłych, rozpamiętujący ich dokonania, zasługi i zalety
  • triolet – gatunek o wyznaczonych ścisłych zasadach budowy, służył za popis poetyckiego kunsztu

[edytuj] Podział liryki

[edytuj] Ze względu na sposób wypowiedzi podmiotu

  • bezpośrednia – bezpośrednio, wprost, w 1. os. lp., "ja" liryczne wyznaje swoje uczucia, przeżycia, myśli (np. elegia):
    • osobista – bezpośrednie wyznania podmiotu lirycznego prezentują rozważania na temat myśli, uczuć poety, utożsamianego z podmiotem lirycznym
    • roli – podmiot liryczny nie jest utożsamiany z poetą, a treści mają charakter ogólny, uniwersalny
    • maski – podmiot liryczny przyjmuje postać np.: rośliny, zwierzęcia, rzeczy, przypisując im np. swoje uczucia
  • pośrednia – podmiot liryczny jest bardziej ukryty, nie wyznaje wprost, lecz wyraża swe myśli przez sytuacje, zdarzenia, opisy; utwory te mają charakter narracyjny lub dialogowy, stąd istnieje kilka odmian tego rodzaju liryki:
    • opisowa – uczucia podmiotu lirycznego wyrażone są przez opis np. krajobrazu, przedmiotu
    • sytuacyjna (narracyjna) – w formie wypowiedzi dialogowych i narracyjnych podmiot liryczny prezentuje jakieś zdarzenie (sytuację), w którym nie brał udziału; oprócz podmiotu lirycznego pojawia się bohater liryczny (np. sielanka)
    • podmiotu zbiorowego – podmiot liryczny to tzw. "my" liryczne - grupa wypowiadająca się w utworze, prezentująca swój zbiorowy pogląd, myśli (np. hymny)
    • zwrotu do adresata (inaczej inwokacyjna) – podmiot liryczny jest wyraźnie obecny, ale swe myśli kieruje do konkretnego adresata (człowieka, grupy ludzi, przedmiotu, zjawiska, abstrakcyjnego pojęcia). Zazwyczaj utwory w stylu podniosłym (np. oda, list poetycki)

[edytuj] Ze względu na typy wyrażanych przeżyć (tematyka)

  • miłosna – tematem utworów jest miłość, jej oblicza, formy
  • refleksyjno-filozoficzna – rozważanie pojęć, uczuć w uogólniający sposób
  • patriotyczno-obywatelska – naród, ojczyzna i cała sfera zagadnień z tym związanych
  • agitacyjno-polityczna – teksty w formie manifestów nawołujących do popierania jakiejś idei lub czynu wielkiej rangi.
  • funeralna (z łac. funerare – "uroczyście pochować, pogrzebać zmarłego") – upamiętnia zmarłą osobę, wyraża żal po jej śmierci
  • religijna – odwołująca się do religii (np. Bogurodzica)
  • autotematyczna – zawierająca elementy autobiograficzne (np. Do gór i lasów Jana Kochanowskiego)
  • refleksyjno-zasadnicza (np. przemyślenia i zasady nadane jakiemuś prawu).

[edytuj] Zobacz też

Wikiźródła
Zobacz w Wikiźródłach tekst
Liryka

[edytuj] Bibliografia

  • Adam Kulawik: Poetyka. Wstęp do teorii dzieła literackiego. Kraków: Antykwa, 1997. ISBN 83-901380-8-5. 





Unable to open RSS Feed sample-template_SAFE.html with error transfer closed with 121 bytes remaining to read, exiting