Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy filozofa. Zobacz też: artykuł o innej osobie o tym nazwisku i imieniu.

Sir Francis Bacon

Francis Bacon, 1. wicehrabia St Alban (ur. 22 stycznia 1561 - zm. 9 kwietnia 1626), angielski filozof, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli filozofii epoki odrodzenia i baroku, eseista, polityk oraz prawnik. Uchodzi za jednego z twórców nowożytnej koncepcji nauki. Twórca teorii indukcji eliminacyjnej rozwiniętej później w tzw. kanonach Milla. Jeden z twórców empiryzmu.

[edytuj] Poglądy

Bacon zamierzał zatem dokonać reformy nauki, aby właściwa metoda zapobiegła panowaniu złudzeń. Miała to być nauka służąca realizacji praktycznych celów. "Tyle mamy władzy, ile wiedzy" - mawiał. Nauka taka winna owocować nowymi wynalazkami. Temu celowi najlepiej służyło przyrodoznawstwo (u Bacona - filozofia przyrody), w której wyróżnił część operatywną, odpowiadającą dzisiejszym naukom technicznym. Najlepszym natomiast narzędziem dla uzyskiwania prawdziwej wiedzy jest eksperyment.
Dla metody eksperymentalnej za czasów Bacona brakowało właściwej teorii uogólniania danych doświadczalnych, czyli indukcji. Bacon zamierzał stworzyć taką metodę, która pozwoli odkryć stałe właściwości rzeczy. Poświęcił temu Novum Organum (1620), mające w założeniu być tomem wielkiej pracy reformującej całokształt nauki Instauratio Magna (nie dokończonej).
W dziele tym zawarł teorię metody zwanej indukcją eliminacyjną (zmierzającą do odkrycia stałych własności rzeczy) opartą na analizie trzech tablic, zestawów danych:

• tablica obecności
• tablica nieobecności
• tablica stopni

Cechy wypisane były stopniowo eliminowane w kolejnych krokach, przy przechodzeniu do następnych tablic. W ten sposób udawało się wyłowić ostatecznie poszukiwane własności.

Bacon krytycznie zapatrywał się na umysł ludzki, który uważał za podległy z konieczności różnorodnym złudzeniom. Wyróżnił on cztery rodzaje takich złudzeń (jest to tzw. teoria idoli):

• złudzenia plemienne (idola tribus) - wynikające z natury ludzkiej i wspólne wszystkim ludziom; należy do nich antropomorfizm i doszukiwanie się celowości w świecie;
• złudzenia jaskini (idola specus) - przesądy jednostek, spowodowane przez wpływ wychowania i środowiska;
• złudzenia rynku (idola fori) - powodowane przez niedokładność, nieadekwatność i wieloznaczność pojęć, niedoskonałość języka;
• złudzenia teatru (idola theatri) - powodowane przez błędne spekulacje filozoficzne, których wyniki są przyjmowane na mocy autorytetu.

[edytuj] Bibliografia

• Władysław Tatarkiewicz, Historia Filozofii
• Francis Bacon, Novum Organum
• Bertrand Russell, Dzieje Filozofii Zachodu
• Adam Sikora, Od Heraklita do Husserla

[edytuj] Dzieła

(pierwsze wydania)

• Essays (1597, wyd. polskie Eseje, 1959)
• The Advancement of Learning (1605)
• Novum Organon (1620, wyd. polskie Novum Organum, 1955)
• De dignitate et Augmentin Scientiarum (1623)
• New Atlantis (1660, wyd. polskie Nowa Atlantyda, 1954)
• Szkice polityczno-etyczne, 1909 i 2003

[edytuj] Dzieła o Baconie

• Kazimierz Leśniak, Franciszek Bacon, Myśli i Ludzie 1961 i 1967
• Tadeusz Kotarbiński „Program Bacona”, Lwów 1932
• Mieczysław Maneli, Wiek XVI-XVIII : Bacon, Winstanley, 1960
• Wiszniewski Michał, Bacona metoda tłumaczenia natury i inne pisma filozoficzne, BKF 1976

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Francisa Bacona