Z Wikipedii

Experimentum crucis (eksperyment krzyżowy, eksperyment rozstrzygający) - doświadczenie, które w jednoznaczny sposób rozstrzyga, która z konkurencyjnych teorii naukowych jest prawdziwa a która fałszywa. Przeprowadzenie experimentum crucis jest zwykle planowane w sytuacji, gdy pojawia się nowa teoria podważająca obowiązujący paradygmat. Intencją eksperymentatorów nie zawsze jest chęć potwierdzenie nowej teorii. Czasem eksperyment bywa przeprowadzany w celu usunięcia sprzeczności w obowiązującej teorii. Tak było na przykład z doświadczeniem Michelsona i Morleya. Celem tych badaczy było wykrycie obecności eteru a skutkiem - stwierdzenie stałości prędkości światła, niezależnie od układu odniesienia. Ten wniosek, z kolei, stał się podwaliną szczególnej teorii względności. Albert Abraham Michelson i Edward Morley podejmując swoje badania, nie przewidywali ich skutków. Eksperyment ich stał się Experimentum crucis, dopiero po fakcie, gdy nowa teoria ujrzała światło dzienne.

Inaczej było z Ogólną Teorią Względności, która najpierw została sformułowana przez Einsteina i długo nie była akceptowana przez wielu uczonych. Eksperymentami, które rozstrzygnęły o poprawności tej teorii były obserwacje zaburzeń precesji Merkurego a także zarejestrowanie zakrzywienia światła gwiazd przez Słońce.

Również wcześniejszym eksperymentom można przyznać miano rozstrzygających. Należeć do nich może doświadczenie Galileusza wykazujące stałość przyspieszenia ziemskiego.

Obecnie w fizyce są również teorie oczekujące na naukową weryfikację (na przykład teoria fal grawitacyjnych). Rozstrzygające dla tej teorii będzie zarejestrowanie takich fal po wybuchu supernowej w naszej Galaktyce. Odpowiednie detektory są już przygotowane. Inne teorie - jak na przykład teoria strun - nie wypracowały jeszcze teoretycznych podstaw do przeprowadzenia eksperymentu mogącego je potwierdzić.

[edytuj] Zobacz też

• Koło Wiedeńskie
• paradygmat